Kısa cevap
Vakıf bir mal topluluğu, dernek bir kişi topluluğudur. Belirli bir malvarlığını kalıcı olarak bir amaca tahsis edecekseniz vakıf, üyelerin katılımıyla süreklilik kazanacak bir faaliyet yürütecekseniz dernek uygundur. Dernek kuruluşu mülki idare amirliğine başvuruyla haftalar içinde tamamlanır ve asgari malvarlığı aranmaz; vakıf kuruluşu ise mahkeme kararı ve asgari malvarlığı gerektirir, aylar sürer ve amaç maddesinin sonradan değiştirilmesi güçtür.
Bir amacı kurumsal bir yapıya kavuşturmak isteyen kurucuların önündeki ilk soru budur. Karar, yalnızca hukuki bir tercih değil; kaynak yapısını, karar organlarını ve gelecekteki denetim yükünü belirleyen bir kurgu tercihidir.
Temel ayrım: mal topluluğu ve kişi topluluğu
Vakıf bir mal topluluğudur: belirli bir malvarlığının, kalıcı olarak belirli bir amaca tahsis edilmesiyle kurulur. Dernek ise bir kişi topluluğudur: ortak bir amaç etrafında bir araya gelen en az yedi gerçek veya tüzel kişinin birleşmesiyle doğar. Bu ayrım, kurumun ilerideki tüm işleyişini belirler.
Kuruluş süreci
- Vakıf: Noterde düzenlenen vakıf senedi ile asliye hukuk mahkemesinde tescil davası açılır. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün görüşü alınır. Amaca özgülenen asgari bir malvarlığı bulunması gerekir; bu tutar her yıl yeniden belirlenir.
- Dernek: Kurucuların hazırladığı tüzük ve kuruluş bildirimi ile mülki idare amirliğine başvurulur. Tüzel kişilik, başvuru anında kazanılır. Asgari malvarlığı şartı yoktur.
Pratik sonuç: dernek kuruluşu haftalar, vakıf kuruluşu aylar sürer. Vakıf kurulduktan sonra ise amaç maddesinin değiştirilmesi mahkeme kararına bağlıdır ve oldukça güçtür.
Karar organları
Dernekte en yetkili organ, üyelerden oluşan genel kuruldur; yönetim genel kurula karşı sorumludur ve üyeler yönetimi değiştirebilir. Vakıfta ise üyelik yoktur; senette belirlenen mütevelli heyeti karar organıdır ve heyetin nasıl oluşacağı senetle sabitlenir. Kurucuların kontrolü uzun vadede korumak istediği yapılarda vakıf, katılımcı bir yapı hedeflenen durumlarda dernek öne çıkar.
Gelir ve iktisadi faaliyet
Her iki yapı da doğrudan ticaret yapamaz; ancak tüzük veya senette yer alması koşuluyla iktisadi işletme kurarak gelir elde edebilir. Bu işletmenin ayrı vergi mükellefiyeti tesis ettirmesi ve defter tutması gerekir. Kurgunun baştan doğru yapılmaması, sonradan geriye dönük vergi tarhiyatı ve cezayla sonuçlanabilir.
Vergi muafiyeti ve kamu yararı
Vakıflar için Cumhurbaşkanı kararıyla vergi muafiyeti, dernekler için kamu yararına çalışma statüsü tanınabilir. Her iki statü de belirli bir faaliyet geçmişi, gelir düzeyi ve amaca yönelik harcama oranı şartına bağlıdır. Bu statüler kuruluşta değil, sonraki yıllarda kazanılır; ancak senet ve tüzük metinleri bu hedefi baştan gözeterek yazılmalıdır.
Kuruluş belgesi bir kez yazılıp mahkemeye ya da idareye sunulduktan sonra değiştirilmesi hem zaman hem masraf gerektirir. Bu nedenle senet ve tüzük metinlerinin, kurumun beş yıl sonraki hâli düşünülerek hazırlanması yerinde olur.
Dayanak mevzuat
- 014721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.56–100 — dernekler
- 024721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.101–117 — vakıflar
- 035253 sayılı Dernekler Kanunu
- 045737 sayılı Vakıflar Kanunu
Yazan: Av. Ali Kaan KILIÇOĞLU · 29 Temmuz 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş veya tavsiye niteliğinde değildir. Yazının okunması avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat ve içtihat değişebileceğinden, yayım tarihini dikkate alınız.
Tüm yazılar